Κλήδονας ...ανάβουνε φωτιές στις γειτονιές!

Κλήδονας ...ανάβουνε φωτιές στις γειτονιές!

  • Τετάρτη 24 Ιουνίου 2015

Η λέξη ''ο  κλήδονας'' παράγεται από την αρχαία λέξη ''η κληδών'', η οποία αναφέρεται στον Παυσανία (Βοιωτικά), Όμηρο κ.α.

Κληδών ονομαζόταν ο προγνωστικός ήχος, το μαντικό σημάδι και κατ’ επέκταση το άκουσμα του οιωνισμού ή προφητείας, ο συνδυασμός τυχαίων και ασυνάρτητων λέξεων ή πράξεων κατά τη διάρκεια μαντικής τελετής στον οποίο αποδιδόταν προφητική σημασία.

Φώτο: Έλλη Χατζόγλου

''Όλο το λάδι της χρονιάς                                                                 ''Ας πιει τ΄αμίλητο νερό

Αι Γιάννη θα σου δώσω,                                                                    μα εμένα μη μου δώσει. 

αν μάθω την καρδούλα της                                                              για να της λέω σ' αγαπώ

πως θα την ξεκλειδώσω''                                                                   μέχρι να ξημερώσει''

 

Στους βυζαντινούς χρόνους,  την παραμονή του Αγίου Ιωάννη, οι άνθρωποι συναθροίζονταν σε κάποιο σπίτι ή στη γειτονιά, όπου γινόταν τραπέζι σαν να επρόκειτο για γαμήλιο δείπνο. Εκεί παρευρισκόταν κάποιο νεαρό κορίτσι ντυμένο νύφη. Στο τέλος της βραδιάς, ο κάθε παριστάμενος έριχνε ένα αντικείμενο σε ειδικό αγγείο με νερό, από όπου το ανέσυρε στη συνέχεια η ''νύφη'' υπό μορφήν κλήρου ως απάντηση στην ερώτηση του καθένα για το τι επιφύλασσε το μέλλον.

Στα νεότερα χρόνια, ο  Κλήδονας έγινε μια  λαϊκή μαντική διαδικασία, από τις πιο τελετουργικές όλων των παραδόσεων του τόπου μας, σύμφωνα με τον οποίο αποκαλύπτεται στις άγαμες κοπέλες η ταυτότητα του μελλοντικού τους συζύγου. Την παραμονή του Αϊ-Γιαννιού, οι ανύπανδρες κοπέλες μαζεύονται σε ένα από τα σπίτια του χωριού, όπου αναθέτουν σε κάποια ή σε κάποιες από αυτές να φέρουν από το πηγάδι ή την πηγή το ''αμίλητο νερό''. Η κοπέλα και η συνοδεία της πρέπει να ολοκληρώσουν την αποστολή αυτή, τηρώντας απόλυτη σιωπή.

''Σεβντά βαστώ, σεβντά πουλώ

σεβντάδες καμπανίζω,

μα τον δικό σου τον σεβντά

δεν τονε νταγιαντίζω''

 

Επιστρέφοντας στο σπίτι όπου τελείται ο κλήδονας, το νερό μπαίνει σε πήλινο δοχείο, στο οποίο η κάθε κοπέλα ρίχνει ένα προσωπικό της αντικείμενο, το λεγόμενο ριζικάρι. Στη συνέχεια το δοχείο σκεπάζεται με κόκκινο ύφασμα, το οποίο δένεται γερά με ένα κορδόνι (''κλειδώνεται'') απαγγέλοντας ένα στιχάκι για να τους βοηθήσει ο Αη Γιάννης στην προφητεία και τοποθετείται σε ταράτσα ή άλλο ανοιχτό χώρο. Εκεί παραμένει όλη τη νύχτα υπό το φως των άστρων. Οι κοπέλες επιστρέφουν ύστερα στα σπίτια τους. Λέγεται ότι τη νύχτα αυτή θα δουν στα όνειρά τους το μελλοντικό τους σύζυγο.

''Του Κλήδονα τα μυστικά                                          "Τα ριζικάρια ρίχνουνε    

κανείς δεν τα κατέχει,                                                    στον Κλήδονα με χάρη,

μόνο τ΄αμίλητο νερό                                                     για να προβλέψουν ποια με ποιον

που στο κουρούπι έχει''                                               θα γίνουνε ζευγάρι''

 

Την παραμονή της γιορτής των γενεθλίων του Αγίου Ιωάννη, εκτός από την τέλεση του κλήδονα, ανάβουν και φωτιές. Μια μεγάλη φωτιά στήνεται στην πλατεία  ή σ' ένα μέρος ανοιχτό, ώστε να φαίνεται από παντού. ¶λλες μικρότερες φωτιές ανάβουν σε όλους τους μαχαλάδες προσπαθώντας ο κάθε ένας να ανάψει την μεγαλύτερη φωτιά, πάνω από τις οποίες πηδάνε όλοι οι κάτοικοι.  Σύμφωνα με τη λαϊκή πίστη, η δύναμη της φωτιάς, επιφέρει την κάθαρση και οι άνθρωποι απαλλαγμένοι από το κακό μπορούν να εισέλθουν καθαροί και ακμαίοι σε μια καλύτερη χρονική περίοδο.

 

 Πάνω στις φωτιές ρίχνουν και τα στεφάνια της Πρωτομαγιάς ή το στεφάνι του ¶ϊ-Γιάννη ενώ τη στάχτη τη μεταχειρίζονται για αποτρεπτικούς και μαντευτικούς σκοπούς.

 

Πηδάνε με γέλια και φωνές πάνω από τις φλόγες τρείς φορές. Το πήδημα πάνω από τις φλόγες ήταν για τους αρχαίους ένα έθιμο καθαρτήριο και ''διαβατήριο''. Μ’ αυτόν τον τρόπο καθαρίζονταν, με τη δύναμη της φωτιάς, κι έτσι, οι άνθρωποι απαλλαγμένοι από κάθε κακό να μπουν καθαροί και ακμαίοι στη νέα περίοδο του χρόνου.  

 

Επιστροφή σε : ΝΕΑ