ο ΚΟΥΚΛΟΥΤΖΑΣ της ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ

ο ΚΟΥΚΛΟΥΤΖΑΣ της ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ

  • Τρίτη 10 Μαρτίου 2015

Ο 'ΚΟΥΚΛΟΥΤΖΑΣ' Μ. ΑΣΙΑΣ

Σύντομη Ιστορία.
Του Νίκου Α. Σάμιου.


Μπουρνόβα με τα κρύα νερά
Βουτζά με πρασινάδες
κι’ εσύ καημένε Κουκλουτζά
Με τσι όμορφες κυράδες.

TΟ ΧΩΡΙΟ ΣΕ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΡΤ ΠΟΣΤΑΛ

 

1) 1,5 εκατομμύριο περίπου ανθρώπινες ψυχές, ξεκληρίστηκαν από τις αγαπημένες τους πατρίδες των παραλίων της Μικράς Ασίας, μετά τα αιματηρά γεγονότα του Αυγούστου του1922. Να συμπληρώσουμε ακόμα και το ξεκλήρισμα των Ποντίων με 353.000 νεκρούς, των Αρμενίων και άλλων πληθυσμών.
Οι πρόσφυγες, όσοι έζησαν, κατέφυγαν στη Μακεδονία, στην Αθήνα, στον Πειραιά, στην Πελοπόννησο, στην Κρήτη και σε άλλα μέρη της Ελληνικής επικράτειας, αρχικά αντιμετωπίζοντας τραγικές συνθήκες στέγασης, σίτισης και ένδυσης. Με τον καιρό όμως, χάρη στην εργατικότητάς τους και στην επιδεξιότητάς τους, στήθηκαν στα πόδια τους και αναδύθηκαν επαγγελματικά και πολιτισμικά με επιτυχία στις νέες τους εστίες.
Οι πρόσφυγες της Μ. Ασίας παρουσίασαν ακόμα και ένα θερμό συναισθηματισμό για της χαμένες πατρίδες τους. Αναβίωσαν ήθη, έθιμα, εορτές και πανηγύρια τα οποία διατηρούν και τα κληροδοτούν στους νεότερους απογόνους τους.
Στην Καισαριανή, αλλά και σε άλλες περιοχές της χώρας μας, συστάθηκαν διάφοροι Σύλλογοι με σκοπό τη διατήρηση της μνήμης αλλά και την προσφορά τιμής στους παλιούς γεννήτορες.
Ένας από τους πρώτους Συλλόγους που εμφανίστηκαν στην Καισαριανή ήταν η Αδελφότητα Αλληλοβοήθειας ‘Ο Κουκλουτζάς’ Μ. Ασίας με έδρα την Καισαριανή.

ΕΝΑ ΠΑΛΑΙΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΥΙΟ (ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ), ΜΕ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΟΝ ΟΔΥΣΣΕΑ ΒΛΑΝΤΗ, ΤΟΝ ΚΟΥΡΚΟΥΡΗ ΗΛΙΑ,  ΤΟΝ ΔΑΣΚΑΛΟ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟ ΓΛΥΤΣΟ, ΤΟΝ ΙΩΑΝΝΗ ΧΙΩΤΑΚΗ,  ΤΟΝ ΑΘ. ΜΠΑΒΑ, ΤΟΝ ΚΑΤΡΙΝΗ, ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ κ.α.

 


2) Το ιστορικό του χωριού Κουκλουτζάς.
Ανατολικά της Σμύρνης και σε απόσταση από αυτή περίπου 5 χλμ., στους πρόποδες του βουνού Καλαμπάκα Β.Δ. της οροσειράς του Τμώλου (Όλυμπος κατά τους Αρχαίους) και σε ύψος από 131 ως 250 μ. (λόγω επικλινούς εδάφους), βρισκόταν το χωριό μας. Έτσι έβλεπε από ψηλά τον κόλπο της Σμύρνης, το Κορδελιό, την Αγία Τριάδα, το Μερσινλί κ.α. Ο χώρος αυτός, το καθιστούσε παραθεριστικό προάστιο των Σμυρναίων λόγω θέσης.
Η ονομασία του χωριού Κουκλουτζάς δηλαδή μυρωμένο βουνό, οφείλεται στην παλιά ονομασία της Βυζαντινής εποχής Κούκουλος (Kokluca) που τροποποιήθηκε στη συνέχεια σε Κουκουλούζε και Κουκλουτζά και σημαίνει μυρωμένο βουνό. Η αρχαία ονομασία του ήταν Οπαίον, ακόμη και Κορυφάσιον (από τη λέξη κορυφή). Η σημερινή ονομασία του στην τουρκική γλώσσα είναι Αλτίν Νταγκ.

3) Πληθυσμός και προέλευση των κατοίκων.
Το χωριό άρχισε να κατοικείται κυρίως από Τσιριγώτες γύρω στο 1770. Οι κάτοικοί του κατά καιρούς αριθμούσαν 1000-5000 αμιγείς Έλληνες (με εξαίρεση έναν Αγά και 4 χωροφύλακες), υπήρχαν κάτοικοι και από την Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα.
Οι από τα Κύθηρα προερχόμενοι, πολλοί ήταν μαουνιέριδες, οι υπόλοιποι ήταν γεωργοί και κτηνοτρόφοι, καλλιεργούσαν την εύφορη γη τους, που βρισκόταν ανάμεσα στο ορεινό χωριό τους και τη Σμύρνη. Τα προϊόντα που παρήγαν ήταν, σταφύλια, κρασί, σταφίδες, ελιές, αχλάδια, σύκα, βερίκοκα, αμύγδαλα, μήλα καπνό. Είχαν ακόμη μουριές (για εκτροφή μεταξοσκώληκα και παραγωγή μεταξιού). Συνέλλεγαν τη μαμουτιά, ένα φαρμακευτικό χυμό (για πληγές και μολύνσεις) από τη ρίζα του φυτού (Σκαμμωνιά) scammonium την οποία πουλούσαν 5 χρυσές λίρες την οκά! Οι ειδικοί αυτοί συλλέκτες έπρεπε να ανέβουν τα βουνά προς την ανατολή απουσιάζοντας από τα σπίτια του για 4 περίπου μήνες.

4) Οι Εκκλησίες.
Ο Κουκλουτζάς είχε τις εξής Εκκλησίες:
1) Των προστατών του χωριού Αποστόλων Πέτρου και Παύλου (με το ψηλό καμπαναριό ύψους 40 μ., με τα χρωματιστά τζάμια και τις 3 καμπάνες), Ήταν η πιο παλιά, που άρχισε να κτίζεται το 1765. Βρισκόταν στην πλατεία του Χωριού, δίπλα του Σχολείου.
2) Το παρεκκλήσι του Αϊ Γιάννη (δίπλα στις 9 βρύσες στον κάτω μαχαλά),
3) του Αϊ Γιώργη του κρίνου, στο (ρέμα) ντερέ και
4) της Αγίας Αναστασίας (ήταν ιδιωτικό εικονοστάσι).

5) Το Σχολείο.
Υπήρχε σχολείο από την αρχή της εγκατάστασης των κατοίκων. Τελευταία το Χωριό είχε ένα διώροφο σχολείο χωρισμένο σε 3 μέρη και περιείχε: 1) Δημοτικό αρρένων, εξατάξιο, 2) Δημοτικό θηλέων, πεντατάξιο και 3) Νηπιαγωγείο. Είχε 8 αίθουσες διδασκαλίας με λοιπούς χώρους, Αρχιτέκτονας του οποίου ήταν ο Σμυρνιός Δημοσθένης Αποστολίδης και περατώθηκε το 1918 λίγο πριν την καταστροφή. Βρισκόταν δίπλα στους Αγίους Αποστόλους. Το 1918 ιδρύθηκε το Σωματείο ‘Φιλομουσία’ από το δάσκαλο του Χωριού Οδυσσέα Βλαντή. Να σημειωθεί ότι όλα τα κτίρια κοινωνικής εξυπηρέτησης έγιναν με δαπάνες και προσωπική εργασία των κατοίκων που χαρακτηριστικό είχαν την αλληλεγγύη των μελών της Κοινότητας.
Το έτος 1813 λειτούργησε εκεί το πρώτο τυπογραφείο, το πρώτο σε όλη την Ιωνία από τον έμπορο Μαντζουράνη, προερχόμενο από την Ευρώπη, με την επωνυμία ‘Ερμής’, όπως αναφέρει ο Νίκος Καραράς στο βιβλίο του Χωριά του Μπουρνόβα (σελ.92. Αθήνα 1958).

6) Οι γιορτές.
Εκτός από τις εορτές Των Χριστουγέννων και του Πάσχα, κάθε χρόνο στην εορτή των πολιούχων του χωριού Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου (28-29 Ιουνίου),
στον Κουκλουτζά γινόταν μεγάλο τριήμερο πανηγύρι με μεγάλη επισημότητα στην πλατεία του χωριού (τη λεγόμενη ‘σεκί’). Φορούσαν τα γιορτινά τους. Οι άντρες με βράκες και σαλβάρια, οι γυναίκες με μποξάδες και ματινέδες. Μερικοί πλούσιοι, φορούσαν τα μοδάτα γαλλικά ρούχα και καπέλα.
Η γιορτή αυτή συνεχίστηκε και στη Καισαριανή την πλησιέστερη Κυριακή της εορτής των Αγίων Αποστόλων, αρχίζοντας με μνημόσυνο στην Παναγίτσα και καταλήγοντας στο τότε εξοχικό κέντρο του Τσώλη μέσα στο Σκοπευτήριο, με την παρουσία μελών από τον Πειραιά, την Κοκκινιά και τον Εύοσμο Θεσσαλονίκης κ.α.. Τα τελευταία χρόνια η τελετή αυτή γίνεται στον ¶γιο Νικόλαο Καισαριανής, συνεχίζοντας την παράδοση.
Το έτος 2006 η Αδελφότητά μας κατασκεύασε με τη συνδρομή του Δήμου, ένα πετρόχτιστο μνημείο, ΄τις 9 βρύσες του Κουκλουτζά’, στην αριστερή πλευρά (βόρεια) πλατεία του Ι.Ν. Αγίου Νικολάου. Οι 9 βρύσες ήταν το μέρος του χωριού που έπαιρναν νερό οι κάτοικοι.
 

7) Οι Ευεργέτες

Οι ευεργέτες του Συλλόγου είναι το ζεύγος Χρήστου και Ελπίδας Κασίμη. Ο Χρήστος από τη Μάδυτο Μ. Ασίας και η Ελπίδα από τον Κουκλουτζά. Πριν την καταστροφή είχαν μεταναστεύσει στην Αιγύπτου. Ο Κασίμης ήταν καπνοβιομήχανος στην Αλεξάνδρεια. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, λίγο πριν το θάνατό του και ενώ νοσηλευόταν στην κλινική Λιβανού της Λεωφόρου Συγγρού, κάλεσε την 8/6/1938 συμβολαιογράφο και τον Διευθυντή του Ευαγγελισμού και άλλοι, όπου συντάχθηκε κωδίκελλος που αναφέρεται σ’ αυτόν ότι, ο Κασίμης κληροδοτεί το Νοσοκομείο ‘Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ’ 2.000 χρυσές λίρες, για να συντηρούνται 2 κλίνες και να νοσηλεύονται δωρεάν οι εκ Μαδύτου και Κουκλουτζά Μ. Ασίας καταγόμενοι.

8) Ο Κουκλουτζάς σήμερα φέρει την ονομασία Αλτίν Νταγκ= χρυσό βουνό με κοντινές περιοχές το Βουτζά, και το Σεβντίκιοϊ, ανήκει δε διοικητικά στο δήμο Μπουρνόβα. Ο Κουκλουτζάς αναφέρεται και ως ηρωικός γιατί οι νέοι του αντιστάθηκαν σθεναρά από 27 Αυγούστου ως 1 Σεπτεμβρίου του 1922 για να προλάβουν οι κάτοικοι να εκκενώσουν το χωριό και να οδηγηθούν στο λιμάνι της Σμύρνης, πριν σφαχτούν μέσα στο χωριό από την εισβολή ένοπλων Τσετών.

9) Η συνέχεια.
Μερικοί από τους πρόσφυγες του 1922 εγκαταστάθηκαν δυτικά της Θεσσαλονίκης στο παλιό Χαρμάνκιοϊ και σχημάτισαν το συνοικισμό Νέος Κουκλουτζάς που αργότερα μετονομάστηκε Εύοσμος.
Κάθε χρόνο στην εορτή των πολιούχων του χωριού Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου (28-29 Ιουνίου), στον Κουκλουτζά γινόταν μεγάλο τριήμερο πανηγύρι. Αυτό συνεχίστηκε και στη Καισαριανή, την πλησιέστερη Κυριακή της εορτής αρχίζοντας με μνημόσυνο στην Παναγίτσα και καταλήγοντας στο τότε εξοχικό κέντρο του Τσώλη μέσα στο Σκοπευτήριο, με την παρουσία μελών από τον Πειραιά, την Κοκκινιά και τον Εύοσμο Θεσσαλονίκης κ.α.

10) Το Μνημείο.
Το 2006 το Διοικητικό Συμβούλιό μας, κατασκεύασε (με συνδρομή του Δήμου) ένα πετρόχτιστο μνημείο, ‘τις 9 βρύσες του Κουκλουτζά’ στην αριστερή (βόρια) πλατεία του Ι. Ν. Αγίου Νικολάου. Οι 9 βρύσες ήταν το μέρος του χωριού που έπαιρνε νερό ο κόσμος.

Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΘΗΚΕ ΤΟ 2006


11) Ο Εύοσμος.
Το Σεπτέμβριο του 2006 μετά από πρόσκληση του Δήμου Ευόσμου ο οποίος για ένα διήμερο εόρταζε τα Μικρασιατικά, προσκάλεσε το Δ.Σ. του Συλλόγου μας. Έγινε η συνάντηση-αδελφοποίηση με μεγάλη λαμπρότητα και με έντονο συναισθηματισμό. Ο συντονιστής της εκδήλωσης αυτής ήταν ο διδάκτορας ιστορικός Κυριάκος Χατζηκυριακίδης, συγγραφέας της ιστορίας του Δήμου Ευόσμου και άλλων μικρασιατικών θεμάτων.

 


12) Η Βιβλιογραφία.
1)Το βίο και την πολιτεία των κατοίκων του Κουκλουτζά καταγράφει αναλυτικά ο Γιάννης Χιωτάκης κάτοικος του χωριού, μετέπειτα Ταγματάρχης πεζικού και μέλος του Συλλόγου, στο βιβλίο του ‘Το Χωριό μου ο Κουκλουτζάς’.
2) Ο Πέτρος Μέγγος από τον Κουκλουτζά, έφυγε από το χωριό σε νεαρή ηλικία και αγωνίστηκε με πολλούς οπλαρχηγού της Επανάστασης του 1821, κατέγραψε το βίο του στο χωριό του και τη συμμετοχή που είχε στην Επανάσταση. Το βιβλίο αυτό έχει τίτλο: ‘Από τη Σμύρνη στην Ελλάδα του 1821. Η αφήγηση του Πέτρου Μέγγου’,
Έκδοση Ισνάφι, Μετάφραση Βαγγέλη Κούταλη, Ιωάννινα 2009.
3) Ο Βλαντής Οδυσσέας (δάσκαλος του Χωριού και Γραμματέας της Κοινότητας ‘Ο Κουκλουτζάς). (Ανέκδοτο χειρόγραφο του Κ.Μ.Π.).
5) Ο Χιωτάκης Ιωάννης, Αξιωματικός. Το Χωριό μου Ο ΚΟΥΚΛΟΥΤΖΑΣ, 1960.
6) Οι Κυθήριοι της Σμύρνης.
7) Κυριάκος Στ.Χατζηκυριακίδης Διδάκτωρ Ιστορικός. ‘ΕΥΟΣΜΟΣ, Η ιστορία του τόπου και των ανθρώπων του’. Έκδοση Δήμος Ευόσμου Ιστορικό Αρχείο του Δήμου. Θεσσαλονίκη 2008.
8) Κούλα Κασιμάτη. Ομότιμη Καθηγήτρια Παντείου. ‘Οι μεταναστεύσεις των Κυθηρίων στην Αίγυπτο και κυρίως στην Αλεξάνδρεια, 19ος και 20ος αιώνας.
Σημείωση
Ο Οδυσσέας Βλαντής γεννήθηκε το 1878. Διετέλεσε δάσκαλος, ιεροψάλτης και Γραμματέας του Χωριού. Στον 1ο παγκόσμιο πόλεμο μετέβει στην Ελλάδα. Προσχώρησε στην Εθνική ¶μυνα της Θεσσαλονίκης. Φοίτησε στη σχολή Εφέδρων Αξιωματικών και βγήκε απ’ αυτή Ανθυπολοχαγός. Πήρε μέρος στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού μετώπου. Μετά πολέμησε στη Μ. Ασία από την αρχή ως το τέλος. Νυμφεύθη τη συγχωριανή του Αλεξάνδρα Δημ. Αυγέρη. Αποστρατεύτηκε με το βαθμό του ταγματάρχη και πέθανε το 1952.
 

Επιστροφή σε : ΝΕΑ